Tezinizi Başkasına Yazdırırsanız Ne Olur, Ne Olmaz?

LİSANSÜSTÜ tez; öğrencinin belirli bir bilim alanında araştırma yapabildiğini, bilimsel yöntemleri kullanabildiğini, elde ettiği bulguları değerlendirebildiğini ve akademik bir metin oluşturabildiğini göstermesi beklenen özgün bir çalışmadır.

Bu nedenle bir yüksek lisans veya doktora tezinin tamamını ya da bilimsel açıdan belirleyici bölümlerini başka bir kişiye yazdırmak, sıradan bir “yazım desteği” değildir. Çalışmanın gerçek yazarı ile tezi kendi adıyla sunan kişi farklıysa, akademik yeterlik gerçeğe aykırı biçimde temsil edilmiş olur.

En temel ilke şudur:

Tez, adına sunulduğu öğrenci tarafından araştırılmalı, yürütülmeli, yazılmalı ve savunulmalıdır.

Bir kişi tez yazımında teknik destek alabilir. Ancak araştırmanın fikrî sorumluluğunu, bilimsel kararlarını ve yazarlığını başka bir kişiye devredemez.

Tezi Başkasına Yazdırmak Ne Anlama Gelir?

Tezi başkasına yazdırmak; öğrencinin yapması gereken bilimsel çalışmanın tamamının veya önemli bir bölümünün ücretli ya da ücretsiz biçimde başka biri tarafından gerçekleştirilmesi ve ortaya çıkan metnin öğrenciye aitmiş gibi sunulmasıdır.

Bu durum yalnızca metnin bilgisayarda kimin tarafından yazıldığıyla ilgili değildir. Aşağıdaki işlemlerin öğrenci yerine başka biri tarafından yapılması da sorunun kapsamına girebilir:

• Tez konusunun ve araştırma sorularının oluşturulması,
• Literatürün taranması ve kuramsal çerçevenin yazılması,
• Araştırma yönteminin tasarlanması,
• Verilerin öğrenci adına toplanması,
• Görüşme veya anketlerin gerçekte yapılmadan hazırlanması,
• Verilerin analiz edilmesi ve sonuçların yorumlanması,
• Bulgular, tartışma ve sonuç bölümlerinin yazılması,
• Kaynakların okunmadan metne yerleştirilmesi,
• Tezin tamamının hazır bir dosya olarak öğrenciye teslim edilmesi.

Özellikle çalışmanın temel bilimsel kararları ve özgün anlatımı başka bir kişi tarafından oluşturulmuşsa, ortaya çıkan metnin yalnızca öğrencinin adıyla sunulması akademik yazarlık açısından ciddi bir etik sorun doğurur.

YÖK’ün bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemesi, lisansüstü eğitim sırasında hazırlanan tezleri bilimsel araştırma ve yayın etiği incelemelerinin kapsamına almaktadır. Düzenlemede intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, haksız yazarlık ve diğer etik ihlal türleri tanımlanmaktadır.

Tezinizi Başkasına Yazdırırsanız Ne Olabilir?

1. Teziniz reddedilebilir

Tezin öğrenci tarafından hazırlanmadığına ilişkin ciddi kuşku oluşması hâlinde tez savunma jürisi çalışmayı bilimsel yeterlik, özgünlük ve etik yönlerinden sorgulayabilir.

Öğrencinin;

• Kullandığı kaynakları tanımaması,
• Araştırma yöntemini açıklayamaması,
• Verilerin nasıl toplandığını bilmemesi,
• Analizleri yorumlayamaması,
• Metindeki temel kavramları açıklayamaması,
• Tezde yazılanlarla savunmadaki anlatımı arasında belirgin farklılık bulunması

tezin öğrenci tarafından hazırlanmadığı yönünde kuşku doğurabilir.

Bu durumda tez başarısız bulunabilir, düzeltme verilebilir veya ilgili kurumun mevzuatı çerçevesinde başka akademik ve idari süreçler başlatılabilir.

2. Etik inceleme veya disiplin soruşturması başlatılabilir

Tezin başkasına yazdırıldığına ilişkin bir ihbar, belge, yazışma, ödeme kaydı, tanıklık, dosya kaydı veya metinsel kanıt bulunması durumunda üniversite tarafından inceleme yapılabilir.

Yükseköğretim kurumlarındaki öğrenci disiplin işlemleri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 54. maddesi çerçevesinde yürütülmektedir. Bununla birlikte hangi yaptırımın uygulanacağı olayın niteliğine, kanıtlara, öğrencinin statüsüne, üniversitenin lisansüstü eğitim düzenlemelerine ve yürürlükteki mevzuata göre belirlenir. Dolayısıyla her olayda otomatik olarak aynı sonucun ortaya çıkacağını söylemek doğru değildir.

3. Mezuniyet süreciniz durabilir

Etik veya disiplin incelemesi başlatıldığında;

• Tez savunması ertelenebilir,
• Mezuniyet işlemleri bekletilebilir,
• Tezin yeniden incelenmesi istenebilir,
• Ham veriler ve araştırma belgeleri talep edilebilir,
• Danışman ve jüri üyelerinin görüşlerine başvurulabilir.

Öğrenciden araştırmanın bütün aşamalarını belgelemesi beklenebilir. Bu nedenle yalnızca son tez dosyasına sahip olmak yeterli olmayabilir.

4. Verilmiş akademik derece tartışmalı hâle gelebilir

Bir etik sorun mezuniyetten sonra ortaya çıkabilir. Tezin kabul edilmiş, yayımlanmış veya YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne yüklenmiş olması, sonradan yapılacak bir incelemeyi kendiliğinden engellemez.

Derecenin veya diplomanın durumu hakkında karar verilebilmesi için yetkili kurumların somut olayın koşullarını, ilgili mevzuatı ve elde edilen kanıtları değerlendirmesi gerekir. Bu nedenle “tez başkasına yazdırıldıysa diploma kesin olarak iptal edilir” şeklinde her olay için geçerli otomatik bir sonuç ileri sürülemez.

Ancak etik ihlalin sonradan anlaşılması, mezuniyetin ve akademik derecenin hukuki ve akademik açıdan yeniden değerlendirilmesine yol açabilecek kadar ciddi bir durumdur.

5. Akademik itibarınız zarar görebilir

Tez, kişinin akademik kimliğinin temel belgelerinden biridir. Tezin başka bir kişiye yazdırıldığının ortaya çıkması yalnızca bir ders veya mezuniyet sorunu olarak kalmayabilir.

Bu durum;

• Akademik güvenilirliğin zedelenmesine,
• Danışman ve jüri üyeleriyle güven ilişkisinin bozulmasına,
• Sonraki yayınların kuşkuyla karşılanmasına,
• Akademik başvuruların olumsuz etkilenmesine,
• Mesleki itibar kaybına neden olabilir.

Özellikle doktora tezi, kişiye belirli bir alanda uzmanlık ve bilimsel yeterlik kazandıran temel çalışma olarak kabul edildiğinden, tez yazarlığına ilişkin bir sorun uzun vadeli sonuçlar doğurabilir.

6. Tezden üretilen yayınlar da sorunlu hâle gelebilir

Başkasına yazdırılan bir tezden;

• Makale,
• Kitap,
• Kitap bölümü,
• Bildiri,
• Proje önerisi,
• Bilimsel rapor üretilmesi hâlinde sorun yalnızca tezle sınırlı kalmaz.

Tezin gerçek fikrî üreticisi ile yayımlanan çalışmanın yazarı farklıysa, sonraki yayınlarda haksız yazarlık, intihal, yanıltıcı yazarlık veya katkının gizlenmesi gibi yeni etik sorunlar doğabilir.

7. Sahte veya uydurma verilerle karşılaşabilirsiniz

Ticari tez yazım hizmetlerinde en önemli risklerden biri, öğrencinin çalışmanın gerçekte nasıl yürütüldüğünü bilmemesidir.

Tezi hazırlayan kişi;

• Yapılmamış görüşmeleri yapılmış gibi gösterebilir,
• Uygulanmamış anketler için veri üretebilir,
• Kaynaklarda bulunmayan bilgiler yazabilir,
• Gerçekte var olmayan kaynaklar ekleyebilir,
• İstatistiksel sonuçları değiştirebilir,
• Başka tezlerden veri veya metin kopyalayabilir.

Bu durumda öğrenci yalnızca başkasının yazdığı bir metni sahiplenmiş olmaz; aynı zamanda farkında olarak veya olmayarak veri uydurma, sahtecilik, çarpıtma ya da intihal içeren bir çalışmanın sorumluluğunu da üstlenebilir.

YÖK’ün bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemesi; gerçekte bulunmayan veriler üretmeyi “sahtecilik”, araştırma kayıtlarını veya sonuçlarını değiştirmeyi ise “çarpıtma” kapsamında değerlendirmektedir.

8. Şantaj ve sürekli ödeme riski doğabilir

Tez yazdırmak yalnızca akademik değil, kişisel güvenlik bakımından da risklidir.

Tezi yazan kişi veya aracı kuruluş;

• Ek ödeme talep edebilir,
• Tezin teslimini geciktirebilir,
• Yazışmaları açıklamakla tehdit edebilir,
• Aynı tezi başka kişilere satabilir,
• Ham verileri vermeyebilir,
• Son düzeltmeler için yeniden ücret isteyebilir,
• Öğrencinin kimlik ve iletişim bilgilerini saklayabilir.

Öğrenci, hukuka ve akademik etiğe aykırı bir ilişkiye girdiği için hakkını ararken ayrıca zor durumda kalabilir.

9. Ödediğiniz para sizi korumaz

Bir kişi ya da şirketle yapılan ücretli anlaşma, hazırlanan tezin akademik açıdan öğrenciye ait olduğu anlamına gelmez.

Fatura, sözleşme veya ödeme dekontu bulunması;

• Metnin yazarlığını öğrenciye devretmez,
• Tezin etik açıdan uygun olmasını sağlamaz,
• Üniversitenin kurallarını geçersiz kılmaz,
• Öğrencinin bilimsel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Hatta bu belgeler, tezin başka bir kişiye yaptırıldığı iddiasının araştırılmasında kanıt niteliği taşıyabilir.

Tez Yazdırmak Her Zaman İntihal midir?

Tez yazdırma ile intihal birbiriyle ilişkili olmakla birlikte tamamen aynı kavramlar değildir.

Bir tez başkası tarafından sıfırdan yazılmış ve metin başka bir kaynaktan kopyalanmamış olabilir. Bu durumda klasik anlamda metin intihali bulunmayabilir. Ancak çalışma yine de öğrenciye ait olmayan bir fikrî emeğin öğrenciye aitmiş gibi sunulması nedeniyle akademik dürüstlük ve yazarlık açısından etik dışıdır.

Başka bir ifadeyle:

Benzerlik oranının düşük olması, tezin öğrenci tarafından yazıldığını kanıtlamaz.

Başkasına yazdırılmış bir tez, intihal programında düşük benzerlik gösterebilir. Buna rağmen gerçek yazarlığın gizlenmesi devam eder.

Benzerlik Programı Tezin Başkasına Yazdırıldığını Gösterir mi?

Her zaman göstermez.

Benzerlik programları esas olarak metinler arasındaki eşleşmeleri belirler. Bir kişinin tamamen yeni cümlelerle yazdığı fakat öğrenci adına hazırladığı bir tez, düşük benzerlik oranına sahip olabilir.

Bu nedenle bir tezin başkasına yazdırılıp yazdırılmadığı yalnızca benzerlik yüzdesine bakılarak belirlenemez. Değerlendirmede şu unsurlar da dikkate alınabilir:

• Öğrencinin teze hâkimiyet düzeyi,
• Tezin önceki çalışmalarla karşılaştırılması,
• Yazım tarzındaki ani değişiklikler,
• Dosyaların oluşturulma ve düzenlenme bilgileri,
• Ham veri ve araştırma kayıtları,
• Danışmanlık sürecindeki taslaklar,
• Elektronik yazışmalar,
• Ödeme ve sözleşme kayıtları,
• Savunma sırasındaki açıklamalar.

“Ben Parasını Verdim, Hakları Bana Geçti” Denilebilir mi?

Hayır. Ticari bir ödeme yapılmış olması, akademik yazarlık bakımından öğrenciyi gerçek yazar hâline getirmez.

Bir akademik çalışmanın yazarlığı yalnızca metnin ekonomik hakkına sahip olmakla değil;

• Araştırmaya fikrî katkıda bulunmak,
• Bilimsel kararları vermek,
• Çalışmanın içeriğini bilmek,
• Sonuçlarını savunabilmek,
• Doğruluğunun sorumluluğunu üstlenmek ile ilgilidir.

Bir başkası tarafından hazırlanan tezi satın almak, bir başkasının sınavına girerek elde edilen sonucun satın alınmasına benzer. Ödeme yapılması, yeterliğin gerçekten kazanıldığı anlamına gelmez.

“Danışmanım Kontrol Etti ve Tez Kabul Edildi” Denilebilir mi?

Bir tezin danışman tarafından incelenmiş veya jüri tarafından kabul edilmiş olması, öğrenciye ait olmayan yazarlığı etik hâle getirmez.

Danışman ve jüri üyeleri çalışmalarını öğrencinin doğru beyanda bulunduğu varsayımıyla değerlendirebilir. Öğrencinin tezi kendisinin hazırladığı yönündeki açık veya örtülü beyanı gerçeğe aykırıysa, tezin kabul edilmiş olması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

“Herkes Yaptırıyor” Bir Savunma mıdır?

Hayır.

Bir davranışın yaygın olduğu iddiası, onu akademik veya etik açıdan doğru hâle getirmez. Akademik etik bireysel sorumluluğa dayanır.

Üstelik “herkes yapıyor” düşüncesi çoğu zaman doğrulanmış bir bilgi değil, etik dışı bir davranışı normalleştirmeye yarayan bir gerekçelendirmedir.

Tez Yazımında Hangi Yardımlar Alınabilir?

Tez çalışmasında her türlü yardım yasak değildir. Lisansüstü araştırmalar çoğu zaman danışman, yöntem uzmanı, istatistik uzmanı, dil uzmanı ve kütüphanecilerin katkısıyla gelişir.

Önemli olan, alınan desteğin öğrencinin yerine bilimsel çalışmayı yapmak anlamına gelmemesidir.

Genellikle uygun kabul edilebilecek destekler

Kurumun kurallarına uygun olmak, şeffaf biçimde yürütülmek ve bilimsel sorumluluk öğrencide kalmak şartıyla şu desteklerden yararlanılabilir:

• Tez danışmanının akademik yönlendirmesi,
• Araştırma yöntemi konusunda eğitim ve danışmanlık,
• İstatistiksel analizlerin nasıl yapılacağına ilişkin öğretim,
• Öğrenci tarafından yapılan analizlerin kontrol edilmesi,
• Yazım ve noktalama denetimi,
• Akademik dilin iyileştirilmesine yönelik redaksiyon,
• Kaynakça biçiminin APA 7 gibi bir sisteme göre düzenlenmesi,
• Sayfa düzeni ve tez şablonuna uyarlama,
• Yabancı dil kontrolü,
• Yazılım kullanım eğitimi,
• Veri girişinde teknik yardım,
• Görsel, tablo ve grafiklerin teknik olarak düzenlenmesi.

Ancak bu yardımların sınırı iyi belirlenmelidir.

Ne Zaman Yardım Olmaktan Çıkar?

Aşağıdaki durumlarda destek, öğrencinin yerine tez hazırlamaya dönüşür:

• Danışman veya uzman öğrencinin yerine bölüm yazıyorsa,
• Öğrencinin okumadığı kaynaklardan literatür oluşturuluyorsa,
• Araştırma sorularını ve hipotezleri dışarıdan biri belirliyorsa,
• Veri toplama süreci tamamen başka birine devrediliyorsa,
• Analiz sonuçlarını öğrenci anlamadan uzman yorumluyorsa,
• Tartışma ve sonuç bölümlerini başka biri yazıyorsa,
• Öğrenci yalnızca hazır dosyanın kapağına adını ekliyorsa.

Basit ölçüt şudur: 

Destek alan öğrenci süreci öğreniyor ve çalışmayı kendisi üretiyorsa danışmanlık; çalışma öğrenci adına başka biri tarafından üretiliyorsa tez yazdırmadır.

İstatistiksel Destek Almak Tez Yazdırmak mıdır?

Her istatistiksel destek tez yazdırmak değildir.

Öğrenci;

• Araştırma problemini kendisi oluşturmuşsa,
• Veri toplama aracını bilimsel gerekçelerle belirlemişse,
• Verileri usulüne uygun biçimde toplamışsa,
• Hangi analizlerin neden yapıldığını öğrenmişse,
• Sonuçları anlayabiliyor ve yorumlayabiliyorsa

bir istatistik uzmanından eğitim veya teknik destek alabilir.

Ancak verilerin uzmana gönderilip öğrencinin hiçbir şey bilmeden hazır tablolar ve yorumlar alması ciddi bir sorundur. İstatistiksel analiz yalnızca düğmeye basmak değil, araştırma sorusuyla yöntem arasında bilimsel kararlar vermektir.

Uzman desteği alınmışsa katkının niteliğine göre teşekkür, açıklama veya diğer uygun bildirim yöntemleri kullanılmalıdır. Üniversitenin ve enstitünün kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

Dil Düzeltme ve Redaksiyon Yaptırılabilir mi?

Dil ve anlatım kontrolü, çalışmanın bilimsel içeriğini değiştirmediği sürece tez yazdırmak değildir.

Bir redaktör;

• Yazım yanlışlarını düzeltebilir,
• Noktalama işaretlerini kontrol edebilir,
• Anlatım bozukluklarına işaret edebilir,
• Gereksiz tekrarları gösterebilir,
• Metnin biçimsel tutarlılığını denetleyebilir.

Ancak redaktörün;

• Yeni paragraflar yazması,
• Kuramsal tartışma oluşturması,
• Bulguları yorumlaması,
• Sonuç ve önerileri üretmesi,
• Öğrencinin yerine kaynak okuyup metin hazırlaması redaksiyon sınırlarını aşar.

Yapay Zekâ Kullanmak Tezi Başkasına Yazdırmak Sayılır mı?

Yapay zekâ kullanımının değerlendirilmesi, aracın nasıl kullanıldığına ve kurumun kurallarına bağlıdır.

Yapay zekâdan;

• Yazım hatalarını belirleme,
• Bir cümlenin daha anlaşılır kurulmasına ilişkin seçenek görme,
• Araştırma sürecini planlamaya yardımcı sorular üretme,
• Kod veya analiz yöntemini öğrenme gibi sınırlı alanlarda yararlanılması ile tezin bölümlerinin doğrudan yapay zekâya yazdırılması aynı değildir.

YÖK’ün üretken yapay zekâ rehberi; bilimsel çalışmalarda yapay zekâ kullanımının şeffaflık, doğruluk, sorumluluk, yazarlık, telif ve intihal açısından değerlendirilmesi gerektiğini; yapay zekânın bilimsel ve etik sorumluluğu üstlenemeyeceğini vurgulamaktadır.

Yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriği kontrol etmeden teze aktarmak şu riskleri doğurur:

• Uydurma kaynaklar,
• Yanlış atıflar,
• Gerçekte kaynakta bulunmayan bilgiler,
• Hatalı yöntem açıklamaları,
• Başka metinlerle örtüşen ifadeler,
• Öğrencinin açıklayamadığı kavram ve yorumlar.

Son metnin doğruluğundan ve etik uygunluğundan tezi sunan öğrenci sorumludur.

Danışmanın Öğrencinin Yerine Tez Yazması Uygun mudur?

Hayır.

Tez danışmanı öğrenciyi yönlendirmeli, geliştirmeli ve çalışmayı bilimsel açıdan denetlemelidir. Danışmanın görevi öğrencinin yerine tezi yazmak değildir.

Danışman;

• Araştırma problemini geliştirmeye yardımcı olabilir,
• Kaynak önerebilir,
• Yöntem konusunda yol gösterebilir,
• Taslakları eleştirebilir,
• Hataları belirtebilir,
• Düzeltme önerebilir.

Ancak tezin önemli bölümlerini doğrudan danışmanın yazması, öğrencinin bilimsel yeterliğinin değerlendirilmesini engeller ve yazarlık açısından sorun oluşturabilir.

Tez Yazdıran Kişi mi, Yazan Kişi mi Sorumludur?

Her iki tarafın da farklı düzeylerde sorumluluğu olabilir.

Tezi kendi adıyla sunan öğrenci;

• Çalışmayı kendisi hazırlamış gibi göstermesi,
• Gerçek yazarı gizlemesi,
• Tezin doğruluğunu üstlenmesi,
• Bilimsel yeterlik iddiasında bulunması

nedeniyle temel akademik sorumluluğu taşır.

Tezi hazırlayan kişi ise;

• Akademik dürüstlük ihlaline katkıda bulunması,
• Başkasının yerine bilimsel çalışma üretmesi,
• Kopya, sahte veri veya uydurma kaynak kullanması,
• Kendisine ait emeği başka bir kişinin adına sunması

nedeniyle etik, mesleki veya bazı durumlarda hukuki sonuçlarla karşılaşabilir.

Kişi bir üniversite mensubuysa, kendi kurumu bakımından ayrıca inceleme konusu olabilir. Somut sonuçlar kişinin statüsüne ve olayın özelliklerine göre değişir.

Tez Yazdırdığımdan Pişmansam Ne Yapmalıyım?

Henüz tez teslim edilmemişse en doğru yol, başkasının hazırladığı metni kendi çalışmanız gibi sunmamaktır.

Şunlar yapılabilir:

1. Hazır metni teslim etmeyin.
2. Danışmanınızla çalışmanın hangi aşamasında olduğunuzu dürüstçe değerlendirin.
3. Konuyu, yöntemi ve verileri yeniden ele alın.
4. Kaynakları kendiniz okuyun.
5. Analizlerin nasıl yapıldığını öğrenin.
6. Tezi kendi cümlelerinizle yeniden oluşturun.
7. Gerekiyorsa ek süre veya konu değişikliği seçeneklerini araştırın.
8. Üniversitenizin lisansüstü eğitim ve etik kurallarını inceleyin.

Tez teslim edilmiş veya savunulmuşsa durum daha hassastır. Atılacak adımlar olayın niteliğine göre değişebileceğinden, üniversitenin ilgili enstitüsünden ve gerektiğinde hukuk uzmanından kişiye özel bilgi alınması uygun olur.

“Tez Danışmanlığı” Adıyla Sunulan Her Hizmet Güvenilir midir?

Hayır.

Bazı kişi ve kuruluşlar “akademik danışmanlık”, “tez merkezi”, “tez desteği”, “analiz danışmanlığı” veya “eğitim danışmanlığı” gibi adlarla doğrudan tez yazım hizmeti sunabilmektedir.

Bir hizmetin adında “danışmanlık” bulunması, yapılan işin etik olduğu anlamına gelmez.

Şu ifadeler önemli uyarı işaretleridir:

• “Teziniz anahtar teslim hazırlanır.”
• “Savunma garantisi verilir.”
• “Yüzde sıfır intihal garantisi.”
• “Tezi sizin yerinize yazıyoruz.”
• “Jüri soruları da hazırlanır.”
• “Anket ve veriler tarafımızdan oluşturulur.”
• “İstediğiniz sonucu çıkarırız.”
• “Danışmanınız anlamaz.”
• “Yapay zekâ ve benzerlik programlarına yakalanmaz.”

Bilimsel araştırmada hiç kimse tez kabulünü veya savunma başarısını garanti edemez. Böyle bir vaat, hizmetin niteliği konusunda başlı başına kuşku doğurmalıdır.

Tez Yazdırmak Size Ne Kazandırmaz?

Tezi başkasına yazdırmak kısa vadede bir dosya sağlayabilir. Ancak size şunları kazandırmaz:

• Bilimsel araştırma yapabilme becerisi,
• Alan literatürüne hâkimiyet,
• Yöntem bilgisi,
• Veri analiz yetkinliği,
• Akademik yazma deneyimi,
• Eleştirel düşünme becerisi,
• Bilimsel sorun çözme yeteneği,
• Gerçek bir uzmanlık.

Dolayısıyla kişi diplomayı alsa bile, derecenin temsil ettiği bilgi ve becerileri edinmemiş olur.

Tez Yazdırmak Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar

“Ben metni sonradan okursam sorun kalmaz.”

Hayır. Bir metni sonradan okumak, o çalışmanın araştırmacısı ve yazarı olduğunuz anlamına gelmez.

“Ben de bazı düzeltmeler yaptım; artık tez benimdir.”

Hayır. Başka bir kişinin hazırladığı çalışmada sınırlı değişiklikler yapmak gerçek yazarlığı size geçirmez.

“Benzerlik oranı düşükse etik sorun yoktur.”

Hayır. Benzerlik oranı, gerçek yazarlığı göstermez.

“Ücretini ödediysem metin benim olur.”

Ticari sahiplik iddiası, akademik yazarlığın koşullarını karşılamaz.

“Tez kabul edildiğine göre artık sorun çıkmaz.”

Etik iddialar mezuniyet sonrasında da ortaya çıkabilir ve incelenebilir.

“Sadece literatür bölümünü yazdırdım.”

Literatür bölümü de tezin bilimsel ve fikrî bir parçasıdır. Başka biri tarafından hazırlanıp öğrenciye aitmiş gibi sunulması etik sorunu ortadan kaldırmaz.

“Veriler bana ait; bir başkasının yazması önemli değildir.”

Verilerin sahibi olmak, analiz ve metin yazarlığını otomatik olarak kişiye kazandırmaz. Bilimsel çalışma; veri toplama, analiz, yorumlama ve yazma süreçlerinin bütünüdür.

Doğru Tez Danışmanlığı Nasıl Olmalıdır?

Etik ve eğitsel bir tez danışmanlığı hizmeti;

• Öğrencinin yerine çalışma üretmez,
• Öğrenciye araştırma yapmayı öğretir,
• Hazır bölüm teslim etmez,
• Kaynaklara nasıl ulaşılacağını gösterir,
• Yöntem seçeneklerini açıklar,
• Hataları belirler ancak düzeltmeyi öğrenciye bırakır,
• Analizlerin mantığını öğretir,
• Öğrencinin savunamayacağı hiçbir içeriği metne eklemez,
• Süreci şeffaf biçimde yürütür,
• Üniversite ve enstitü kurallarına uygun hareket eder.

İyi bir danışmanlığın amacı tezi öğrenci adına tamamlamak değil, öğrencinin kendi tezini bilimsel ve etik biçimde tamamlayabilecek yeterliğe ulaşmasını sağlamaktır.

Kendinizi Kontrol Etmek İçin 10 Soru

Aşağıdaki sorulara dürüstçe yanıt verin:

1. Tezin her bölümünü kendi cümlelerimle açıklayabiliyor muyum?
2. Kullandığım temel kaynakları gerçekten okudum mu?
3. Araştırma sorularını neden seçtiğimi biliyor muyum?
4. Yöntemin neden uygun olduğunu açıklayabiliyor muyum?
5. Verilerin nereden ve nasıl toplandığını belgeleyebiliyor muyum?
6. Kullanılan analizlerin ne anlama geldiğini biliyor muyum?
7. Bulguların hangi verilere dayandığını gösterebiliyor muyum?
8. Tartışma bölümündeki yorumlar gerçekten bana mı ait?
9. Yardım aldığım kişilerin katkısını açıkça ifade edebilir miyim?
10. Tezin tamamı hakkında bilimsel ve etik sorumluluk üstlenebilir miyim?

Bu soruların önemli bir bölümüne “hayır” yanıtı veriliyorsa, alınan yardımın sınırlarının yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Son Söz

Tez, yalnızca mezuniyet için teslim edilen ciltli bir metin değildir. Bir yüksek lisans veya doktora derecesinin hangi bilgiye, emeğe ve yeterliğe dayandığını gösteren bilimsel bir belgedir.

Başkasına tez yazdırmak, kısa vadede zaman kazandırıyor gibi görünebilir. Fakat öğrenci;

• Etik soruşturma,
• Tezin reddedilmesi,
• Mezuniyetin gecikmesi,
• Akademik derecenin tartışmalı hâle gelmesi,
• Maddi kayıp,
• Şantaj,
• Mesleki ve akademik itibar kaybı

gibi çok daha ağır risklerle karşılaşabilir.

En güvenli ve doğru yol şudur:

Tezinizi kendiniz araştırın ve yazın; bilmediğiniz konularda eğitim ve danışmanlık alın, fakat bilimsel emeğinizi ve yazarlığınızı başkasına devretmeyin.

Bir tez mükemmel olmayabilir. Eksikleri bulunabilir, dili zamanla gelişebilir ve yöntem konusunda desteğe ihtiyaç duyulabilir. Ancak öğrencinin kendi emeğiyle hazırladığı, sınırları dürüstçe açıklanmış bir tez; başkası tarafından kusursuz görünen cümlelerle yazılmış fakat gerçekte öğrenciye ait olmayan bir metinden bilimsel ve etik açıdan çok daha değerlidir.

Önemli Bilgilendirme

Bu içerik genel akademik etik bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır; kişiye özel hukuki görüş değildir. Tez yazarlığı, disiplin işlemleri, mezuniyet ve diplomaya ilişkin sonuçlar olayın niteliğine, kanıtlara, öğrencinin statüsüne, üniversitenin lisansüstü eğitim düzenlemelerine ve yürürlükteki mevzuata göre değişebilir. Somut bir durumda ilgili enstitünün güncel kuralları ve gerektiğinde uzman hukuk görüşü dikkate alınmalıdır.