AKADEMİK yazımda kaynak göstermek yalnızca biçimsel bir zorunluluk değildir. Kaynak kullanımı; akademik dürüstlüğün, bilimsel güvenilirliğin ve araştırma emeğine saygının temel göstergelerinden biridir.
Bir tez, makale, bildiri, proje ya da kitap bölümünde kullanılan kaynakların doğru gösterilmesi; metnin akademik niteliğini artırır, intihal riskini azaltır ve okuyucunun kullanılan kaynaklara ulaşmasını kolaylaştırır.
Bu nedenle APA 7’ye göre kaynakça hazırlarken yalnızca “kaynakçayı sona bırakmak” yeterli değildir. Sürecin başından itibaren düzenli, dikkatli ve sistematik ilerlemek gerekir.
Aşağıda APA 7’ye göre atıf ve kaynakça düzeni oluştururken işinizi kolaylaştıracak pratik ipuçları yer almaktadır.
1. Kaynakçayı En Sona Bırakmayın
APA 7’ye göre kaynakça hazırlarken en önemli öneri şudur:
Kaynakçayı yazım sürecinin sonunda değil, başından itibaren oluşturun.
Tez veya makale yazarken kullanılan her kaynak hemen kaydedilmelidir. Aksi halde yazımın sonunda şu sorunlarla karşılaşılabilir:
Metinde kullanılan bazı kaynaklar kaynakçada unutulabilir.
Kaynakçada yer alan bazı eserler metin içinde hiç geçmeyebilir.
Yayın yılı, yazar adı, dergi adı veya DOI bilgisi karışabilir.
Hangi bilginin hangi kaynaktan alındığı belirsizleşebilir.
Kaynakça düzeni son aşamada ciddi zaman kaybına yol açabilir.
Bu nedenle kaynak kullanımı için en baştan bir sistem kurmak gerekir.
Basit bir Excel dosyası, Word tablosu, Zotero, Mendeley veya EndNote gibi kaynak yönetim araçları bu süreçte büyük kolaylık sağlar.
2. Metin İçi Atıf ile Kaynakça Uyumunu Sürekli Kontrol Edin
APA 7’de en temel kurallardan biri şudur:
Metin içinde atıf yapılan her kaynak kaynakçada yer almalıdır.
Aynı şekilde:
Kaynakçada yer alan her eser de metin içinde kullanılmış olmalıdır.
Bu uyum bozulduğunda metnin akademik güvenilirliği zayıflar.
Örneğin metinde “Yıldırım, 2024” şeklinde atıf yaptıysanız, kaynakçada bu çalışmanın tam künyesi bulunmalıdır.
Tersi de geçerlidir. Kaynakçada “Yıldırım, 2024” varsa, metin içinde bu çalışmaya gerçekten atıf yapılmış olmalıdır.
Yazım tamamlandıktan sonra kaynakçayı tek tek kontrol etmek yerine, her bölüm bittiğinde kısa bir kontrol yapmak daha sağlıklı olur.
3. Kaynak Bilgilerini Kopyalarken Mutlaka Doğrulayın
Google Scholar, dergi web siteleri, otomatik citation araçları veya yapay zekâ sistemleri kaynakça bilgisi üretirken hata yapabilir. Bu nedenle otomatik üretilen kaynakça bilgileri doğrudan kullanılmamalıdır.
Özellikle şu bilgiler kontrol edilmelidir:
- Yazar adı
- Yayın yılı
- Makale başlığı
- Dergi adı
- Cilt ve sayı bilgisi
- Sayfa aralığı
- DOI
- URL
- Yayıncı adı
- Kitap bölümü editör bilgisi
Google Scholar’dan alınan kaynakça künyeleri pratik olabilir; ancak her zaman APA 7’ye tam uygun olmayabilir.
Bu nedenle kaynak bilgileri mümkünse derginin kendi sayfası, yayınevi sayfası, Crossref, DOI kaydı veya güvenilir akademik veri tabanları üzerinden doğrulanmalıdır.
4. DOI Bilgisini Kontrol Edin
APA 7’de DOI bilgisi, özellikle makaleler için çok önemlidir.
DOI, akademik yayının kalıcı dijital kimliğidir. Eğer bir makalenin DOI bilgisi varsa kaynakçada verilmelidir.
DOI yazarken şu noktalara dikkat edilmelidir:
- DOI bağlantı biçiminde yazılmalıdır.
- “doi:” ifadesi eski kullanımdır; tercih edilmemelidir.
- DOI adresi çalışıyor olmalıdır.
- DOI sonunda gereksiz noktalama işareti bulunmamalıdır.
Örnek gösterim:
DOI bilgisi yoksa, özellikle çevrim içi kaynaklar için güvenilir URL kullanılabilir. Ancak DOI varsa URL yerine DOI verilmesi daha uygundur.
5. Kitap, Makale ve Kitap Bölümünü Birbirine Karıştırmayın
APA 7 kaynakça düzeninde her kaynak türünün yazım biçimi farklıdır. Bir kitap ile makale aynı biçimde yazılmaz. Bir kitap bölümü ile dergi makalesi de farklı gösterilir.
Temel farklar şöyledir:
- Kitapta yazar, yıl, kitap adı ve yayınevi bilgisi bulunur.
- Makalede yazar, yıl, makale adı, dergi adı, cilt, sayı, sayfa aralığı ve DOI bilgisi yer alır.
- Kitap bölümünde bölüm yazarı, yıl, bölüm başlığı, editör bilgisi, kitap adı, sayfa aralığı ve yayınevi bilgisi bulunur.
Bu ayrım yapılmadığında kaynakça biçimsel olarak hatalı görünür.
Özellikle kitap bölümlerinde editör bilgisinin unutulmaması gerekir.
6. Dergi Adı ve Cilt Bilgisi Biçimine Dikkat Edin
APA 7’de dergi makalesi gösterirken dergi adı ve cilt numarası biçimsel olarak önemlidir.
Genel yapı şöyledir:
Yazar, A. A. (Yıl). Makale başlığı. Dergi Adı, cilt(sayı), sayfa aralığı. DOI
Burada dikkat edilmesi gerekenler:
- Dergi adı italik yazılır.
- Cilt numarası italik yazılır.
- Sayı numarası parantez içinde yazılır ve italik yapılmaz.
- Makale başlığı düz yazılır.
- Dergi adında her önemli kelime büyük harfle başlar.
- Makale başlığında yalnızca ilk kelime ve özel adlar büyük harfle başlar.
Örnek:
- Yazar, A. A. (2023). Akademik yazım sürecinde kaynak kullanım alışkanlıkları. Akademik Araştırmalar Dergisi, 15(2), 45-68. https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx
7. Türkçe ve İngilizce Başlıklarda Büyük Harf Kullanımına Dikkat Edin
APA 7’de başlık yazımı sık karıştırılır. Makale, kitap ve kitap bölümü başlıklarında genel olarak cümle biçimi kullanılır. Yani başlığın yalnızca ilk kelimesi, iki nokta üst üste sonrasındaki ilk kelime ve özel adlar büyük harfle başlar.
Örneğin: Akademik yazım sürecinde kaynak kullanım sorunları
İngilizce başlıklarda da aynı mantık geçerlidir:
Academic writing challenges among graduate students
Ancak dergi adları ve yayınevi serileri özel ad niteliği taşıdığı için baş harfleri büyük yazılır.
Örneğin:
- Journal of Communication
- Health Communication
- New Media & Society
Bu ayrım kaynakça düzeninin profesyonel görünmesi açısından önemlidir.
8. Doğrudan Alıntıda Sayfa Numarası Vermeyi Unutmayın
APA 7’de doğrudan alıntı yapıldığında sayfa numarası verilmelidir.
Eğer bir cümleyi ya da ifadeyi kaynaktan aynen alıyorsanız, yalnızca yazar ve yıl bilgisi yeterli değildir.
- Örnek: (Yazar, 2020, s. 45)
- İngilizce metinlerde: (Author, 2020, p. 45)
- Birden fazla sayfa varsa: (Yazar, 2020, ss. 45-46)
Doğrudan alıntı sınırlı kullanılmalı, akademik metin mümkün olduğunca yazarın kendi cümleleriyle ve uygun atıfla kurulmalıdır.
Dolaylı aktarma yapıldığında sayfa numarası zorunlu değildir; ancak özellikle belirli bir görüş, model veya tanıma gönderme yapılıyorsa sayfa numarası eklemek yararlı olabilir.
9. İkincil Kaynak Kullanımını Sınırlı Tutun
Akademik yazımda ideal olan, mümkün olduğunca birincil kaynağa ulaşmaktır.
Örneğin bir kuram, model veya kavramdan söz ediyorsanız, mümkün olduğunca o çalışmanın ilk yayımlandığı ana kaynağı bulmaya çalışmalısınız.
İkincil kaynak kullanımı, ancak asıl kaynağa ulaşılamadığı durumlarda tercih edilmelidir.
Örnek: Freud’un bir görüşünü Yılmaz’ın kitabında okuduysanız ve Freud’un özgün eserine ulaşamadıysanız, metin içinde bu durumu açıkça göstermelisiniz.
APA 7’de bu tür kullanım genellikle “aktaran” mantığıyla verilir.
Ancak ikincil kaynak kullanımı çok fazla olursa, metnin bilimsel niteliği zayıflayabilir.
Bu nedenle pratik öneri şudur:
Kritik kuram, model, kavram ve temel bulgular için mümkün olduğunca özgün kaynağa ulaşın.
10. Zotero veya Mendeley Kullanın, Ama Körü Körüne Güvenmeyin
Zotero, Mendeley ve EndNote gibi araçlar kaynak yönetimi için oldukça yararlıdır.
Bu araçlar sayesinde:
- Kaynakları klasörleyebilirsiniz.
- PDF dosyalarını düzenleyebilirsiniz.
- Word içinde metin içi atıf ekleyebilirsiniz.
- Otomatik kaynakça oluşturabilirsiniz.
- Farklı kaynakça stilleri arasında geçiş yapabilirsiniz.
- APA 7 biçimine daha hızlı ulaşabilirsiniz.
Ancak bu araçlar, kendilerine girilen bilgileri kullanır.
Eğer kaynak bilgisi yanlış kaydedilmişse, kaynakça da yanlış oluşur. Bu nedenle Zotero veya Mendeley’e eklenen her kaynağın bilgileri kontrol edilmelidir.
Özellikle:
- Başlık
- Yazar adı
- Yıl
- Dergi adı
- Cilt/sayı
- Sayfa aralığı
- DOI
- Yayınevi
bilgileri gözden geçirilmelidir.
Kaynak yönetim araçları çok faydalıdır; ancak akademik sorumluluğun yerini almaz.
11. Web Kaynaklarını Daha Dikkatli Kullanın
APA 7’de web kaynakları gösterilirken erişim bilgisi ve sayfa güvenilirliği önemlidir.
Her web sayfası akademik kaynak niteliği taşımaz.
Web kaynağı kullanırken şu sorular sorulmalıdır:
- Sayfanın yazarı veya kurumu belli mi?
- Yayın tarihi var mı?
- İçerik güncel mi?
- Kurumsal veya bilimsel bir kaynak mı?
- URL çalışıyor mu?
- Sayfa güvenilir bir kurum tarafından mı yayımlanmış?
Özellikle tez ve makalelerde rastgele blog yazıları, haber siteleri veya doğrulanmamış web içerikleri akademik kaynak yerine kullanılmamalıdır.
Kurum raporları, uluslararası kuruluş belgeleri, resmi istatistikler, yasa ve yönetmelik metinleri, veri tabanı kayıtları ve akademik kuruluş sayfaları daha güvenilir web kaynaklarıdır.
12. Yapay Zekâ ile Üretilen Kaynaklara Güvenmeyin
Yapay zekâ araçları akademik yazım sürecinde yardımcı olabilir; ancak kaynak üretme konusunda dikkatli kullanılmalıdır.
Bazı yapay zekâ araçları gerçek gibi görünen ama aslında var olmayan kaynaklar önerebilir.
Bu nedenle yapay zekâ tarafından önerilen her kaynak mutlaka doğrulanmalıdır.
Kontrol için şu yollar kullanılabilir:
- Google Scholar’da arama yapmak
- Crossref üzerinden DOI kontrolü yapmak
- Derginin resmi sayfasına bakmak
- Yayınevi sayfasını incelemek
- Kütüphane veri tabanlarında arama yapmak
- DOI bağlantısını açmak
- Makalenin PDF veya özet sayfasına ulaşmak
Bir kaynak doğrulanamıyorsa, kaynakçada kullanılmamalıdır.
Akademik metinde sahte kaynak kullanmak ciddi etik sorunlara yol açabilir.
13. Kaynakça Biçimini Tek Bir Stilde Tutun
Bazı metinlerde kaynakça farklı stillerin karışımı gibi görünür. Bir kaynak APA’ya göre, başka bir kaynak Chicago’ya göre, bir başkası ise Google Scholar’dan kopyalandığı gibi verilir. Bu durum metnin özensiz görünmesine neden olur. Bu nedenle çalışmanın başında hangi stil kullanılacaksa belirlenmelidir.
Tezlerde enstitü yazım kılavuzu, makalelerde dergi yazım kuralları, projelerde başvuru rehberi esas alınmalıdır.
Eğer APA 7 kullanılacaksa, bütün kaynakça aynı stile uygun olmalıdır.
Tutarlılık, kaynakça düzeninin en önemli ölçütlerinden biridir.
14. Kaynakçayı Alfabetik Sıralamayı Unutmayın
APA 7’de kaynakça yazar soyadına göre alfabetik olarak sıralanır.
Aynı yazarın birden fazla çalışması varsa yıllara göre sıralama yapılır.
Aynı yazarın aynı yıldaki çalışmaları varsa 2023a, 2023b şeklinde ayrım yapılır.
Örneğin:
- Yılmaz, A. (2020).
- Yılmaz, A. (2022).
- Yılmaz, A. (2023a).
- Yılmaz, A. (2023b).
Kurumsal yazarlı kaynaklarda kurum adı yazar yerine geçer.
Örneğin:
- World Health Organization. (2020).
Kaynakça alfabetik sıralanmadığında metin biçimsel olarak eksik görünür.
15. Kaynakça Kontrolünü Ayrı Bir Aşama Olarak Planlayın
Tez veya makale yazımı tamamlandıktan sonra kaynakça kontrolü için ayrıca zaman ayrılmalıdır.
Bu kontrol yalnızca biçimsel düzeltme değildir.
Şu başlıklar tek tek incelenmelidir:
- Metin içi atıf-kaynakça uyumu
- Eksik kaynaklar
- Fazla kaynaklar
- Yazar adı ve yıl bilgisi
- Başlık yazımı
- Dergi adı
- Cilt, sayı ve sayfa bilgisi
- DOI ve URL bilgileri
- İtalik kullanımı
- Alfabetik sıralama
- Kaynak türüne uygun format
- APA 7 tutarlılığı
Bu kontrol yapılmadan teslim edilen çalışmalar, içerik olarak güçlü olsa bile biçimsel ve etik açıdan zayıf görünebilir.
APA 7 İçin Mini Kontrol Listesi
Kaynakçanızı tamamladıktan sonra şu sorulara yanıt verin:
- Metinde geçen her kaynak kaynakçada var mı?
- Kaynakçadaki her eser metinde kullanılmış mı?
- Yazar adları doğru yazılmış mı?
- Yayın yılları doğru mu?
- Makale başlıkları APA 7’ye uygun mu?
- Dergi adları ve cilt numaraları italik mi?
- Sayı numaraları doğru biçimde verilmiş mi?
- Sayfa aralıkları eksiksiz mi?
- DOI varsa eklenmiş mi?
- DOI bağlantısı çalışıyor mu?
- URL’ler güncel mi?
- Kaynaklar alfabetik sıralanmış mı?
- Aynı yazarın aynı yıldaki çalışmaları a, b, c olarak ayrılmış mı?
- Kitap, makale ve kitap bölümü formatları doğru mu?
- Web kaynaklarının yazarı, tarihi ve kurumu belli mi?
- Otomatik citation hataları temizlenmiş mi?
- Zotero veya Mendeley kayıtları kontrol edilmiş mi?
Bu kontrol listesi, kaynakçayı teslimden önce son kez gözden geçirmek için kullanılabilir.
Son Söz: İyi Kaynakça, Güvenilir Akademik Metnin Parçasıdır
APA 7’ye göre kaynakça hazırlamak yalnızca biçimsel bir ayrıntı değildir.
Doğru kaynakça düzeni; akademik metnin güvenilirliğini artırır, okuyucunun kaynaklara ulaşmasını kolaylaştırır ve araştırmacının bilimsel emeğe saygı gösterdiğini ortaya koyar.
Bu nedenle kaynakça hazırlama süreci, yazının sonunda aceleyle yapılacak bir işlem olarak görülmemelidir.
Yazım sürecinin başından itibaren düzenli kaynak kaydı tutulmalı, atıf-kaynakça uyumu kontrol edilmeli, DOI ve URL bilgileri doğrulanmalı, otomatik citation araçları dikkatle kullanılmalı ve nihai kaynakça mutlaka APA 7 kurallarına göre gözden geçirilmelidir.
Unutulmamalıdır:
Kaynakça yalnızca metnin son bölümü değil, akademik güvenilirliğin temel göstergelerinden biridir.
AKADEMİK PUSULA, tez, makale, proje ve akademik yayın süreçlerinde APA 7 kaynakça düzeni, metin içi atıf kontrolü, citation management araçları, DOI doğrulama ve kaynakça denetimi konularında etik ve bilimsel rehberlik sunar.
AKADEMİK PUSULA sizin yerinize yazmaz; kendi akademik çalışmanızı daha doğru, daha güvenilir ve daha bilimsel biçimde geliştirmenize yardımcı olur.